យុគសម័យ - មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងសង្កាត់ Hong Quang ខេត្ត Ninh Binh ប្រាសាទ Xam គឺជាបូជនីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌ដែលផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងមេទ័ព Tran Lam ក្នុងសម័យកាលស្តេចត្រាញ់ទាំង ១២។ ជាមួយនឹងស្ថាបត្យកម្មបុរាណ ចម្លាក់ដ៏ល្អប្រណីត និងពិធីបុណ្យប្រពៃណីដែលសម្បូរទៅដោយអត្តសញ្ញាណ ប្រាសាទនេះបានក្លាយជាគោលដៅដែលទាក់ទាញប្រជាពលរដ្ឋ និងភ្ញៀវទេសចរមកស្វែងយល់អំពីបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ជាតិ។
![]() |
| ប្រាសាទ Xam។ |
ស្ថិតនៅកណ្តាលបរិយាកាសជនបទភាគខាងជើង ប្រាសាទ Xam មិនត្រឹមតែរក្សាទុកនូវស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្ត្រតាំងពីសតវត្សទី ១០ ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាកន្លែងអភិរក្សតម្លៃស្ថាបត្យកម្ម សិល្បៈ និងជំនឿប្រពៃណីទៀតផង។
ឆ្លងកាត់ច្រើនសតវត្សមកហើយ ប្រាសាទនេះនៅតែរក្សាបាននូវតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងជីវភាពផ្លូវចិត្តរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន ព្រមទាំងបានក្លាយជាទីតាំងវប្បធម៌ និងស្មារតីដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនា និងស្វែងយល់អំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ។
ប្រាសាទបុរាណដែលផ្សារភ្ជាប់ជាមួយមេទ័ព Tran Lam
ប្រាសាទ Xam មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងសង្កាត់ Hong Quang ខេត្ត Ninh Binh ដែលមានចម្ងាយប្រហែល ៤២ គីឡូម៉ែត្រពីសង្កាត់ Hoa Lu ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃខេត្ត។ នៅកណ្តាលទេសភាពជនបទដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ ប្រាសាទនេះមានលក្ខណៈបុរាណ និងស្ងប់ស្ងៀម ដោយរក្សាទុកនូវតម្លៃប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌ដ៏វិសេសវិសាលជាច្រើន។
ប្រាសាទនេះគឺជាកន្លែងគោរពបូជាមេទ័ព Tran Lam ដែលជាស្តេចត្រាញ់ដ៏លេចធ្លោម្នាក់ក្នុងចំណោមស្តេចត្រាញ់ទាំង ១២ នៅក្នុងដំណាក់កាលប្រវត្តិសាស្ត្រអន្តរកាលរវាងរាជវង្ស Ngo និងរាជវង្ស Dinh។
លោកធ្លាប់បានតាំងទីបញ្ជាការនៅតំបន់មាត់សមុទ្រ Ky Bo Hai Khau កាលពីបុរាណ ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ចាប់ពីភាគខាងត្បូងនៃទន្លេ Luoc រហូតដល់មាត់ទន្លេក្រហម។ នៅក្នុងបរិបទដែលប្រទេសជាតិមានការបែកបាក់ដណ្តើមអំណាចគ្នានៅសតវត្សទី ១០ លោក Tran Lam គឺជាឥស្សរជនដែលមានតួនាទី និងឥទ្ធិពលយ៉ាងសំខាន់។
ការគោរពបូជាមេទ័ព Tran Lam នៅប្រាសាទ Xam បង្ហាញពីទឹកចិត្តគោរព និងការដឹងគុណរបស់ប្រជាពលរដ្ឋចំពោះឥស្សរជនប្រវត្តិសាស្ត្រដែលមានគុណបំណាច់នៅក្នុងដំណាក់កាលដំបូងនៃការកសាង និងពង្រឹងឯករាជ្យជាតិ។
ឆ្លងកាត់ច្រើនជំនាន់ ប្រាសាទនេះបានក្លាយជាកន្លែងប្រារព្ធពិធីវប្បធម៌ និងជំនឿដែលធ្លាប់ស្គាល់ និងផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងជីវភាពផ្លូវចិត្តរបស់សហគមន៍។
យោងតាមលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវស្លាកស្នាមស្ថាបត្យកម្ម និងរចនាបថសិល្បៈចម្លាក់នៅលើគ្រឿងបង្គុំដែលនៅសេសសល់ ប្រាសាទ Xam មានប្រវត្តិសាងសង់តាំងពីរាជវង្ស Mac ប្រហែលជាសតវត្សទី ១៦។
អ្វីដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់នោះគឺ ផ្ទាំងវាំងននឈើ នៅត្រង់ទ្វារកណ្តាលនៃអគារខាងក្រោយ មានក្បូរក្បាច់ចម្លាក់ដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃសិល្បៈក្នុងសម័យកាលនេះ ដែលជាមូលដ្ឋានដ៏សំខាន់មួយក្នុងការជួយកំណត់កាលបរិច្ឆេទនៃការកកើតបូជនីយដ្ឋាន។
ឆ្លងកាត់ការប្រែប្រួលប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើន រួមជាមួយនឹងការជួសជុល និងកែលម្អជាបន្តបន្ទាប់ ប្រាសាទ Xam នៅតែអភិរក្សបាននូវស្លាកស្នាមស្ថាបត្យកម្ម និងវិចិត្រសិល្បៈដែលមានតម្លៃជាច្រើន។
គ្រឿងបង្គុំឈើ ក្បូរក្បាច់តុបតែង និងវត្ថុបុរាណដែលនៅសេសសល់ បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីកម្រិតបច្ចេកទេសសាងសង់ និងសិល្បៈចម្លាក់របស់សិប្បករបុរាណជាច្រើនជំនាន់ ដែលរួមចំណែកបញ្ជាក់ពីតម្លៃប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌របស់ប្រាសាទ។
ស្ថាបត្យកម្មប្រពៃណីជាមួយនឹងចម្លាក់ដ៏ល្អប្រណីត
លក្ខណៈពិសេសមួយក្នុងចំណោមលក្ខណៈពិសេសនានារបស់ប្រាសាទ Xam គឺរចនាសម្ព័ន្ធស្ថាបត្យកម្មទាំងមូលត្រូវបានរៀបចំយ៉ាងស៊ីសង្វាក់គ្នា ដោយបង្កប់នូវរចនាបថសាលាឃុំ និងប្រាសាទប្រពៃណីនៃតំបន់ដីសណ្តភាគខាងជើង។
ប្រាសាទធំត្រូវបានសាងសង់តាមរាងអក្សរចិន “គុង” ដោយនៅសងខាងមានអគាររោងទងចំនួនពីរដែលសង់តាមរចនាបថប្រពៃណី។
អគារខាងមុខ រួមមាន ៥ ល្វែង ជាមួយនឹងគ្រឿងបង្គុំដំបូលចំនួន ៦ ជួរ។ ប្រព័ន្ធដំបូលត្រូវបានទ្រទ្រង់ដោយសសររងចំនួន ១២ ដើម ក្នុងនោះមានសសរកណ្តាលចំនួន ៦ ដើមដែលដាក់នៅលើជើងទម្រថ្មយ៉ាងរឹងមាំ។
គ្រឿងបង្គុំឈើដូចជា ក្បាលដៃរណែង ធ្នឹម និងជន្ទល់ដំបូល ត្រូវបានឆ្លាក់យ៉ាងផ្ចិតផ្ចង់ជាមួយនឹងរូបតំណាងសត្វនាគ និងក្បាច់ស្លឹកឈើ។ ខ្សែបន្ទាត់ដ៏ទន់ភ្លន់ និងល្អិតល្អន់ បានបង្ហាញពីបច្ចេកទេសចម្លាក់ និងទេពកោសល្យដ៏ប៉ិនប្រសប់របស់សិប្បករប្រពៃណី។
ជាពិសេស សិល្បៈតុបតែងនៅតាមប្រឡោះទ្វារនៃអគារខាងមុខ គឺជាចំណុចលេចធ្លោនៃសំណង់នេះ។
ប្រព័ន្ធរូបតំណាងប្រជាប្រិយត្រូវបានបង្ហាញយ៉ាងសម្បូរបែប ចាប់ពីរូបនាគគាល់ ហង្ស សត្វតោ រហូតដល់ក្បាច់លំពែង ក្បាច់ភ្លើង ក្បាច់ពពក រួមជាមួយនឹងរូបភាពនៃសត្វនានាដូចជា ស្វា ប្រើស បក្សី និងពស់។
រូបតំណាងទាំងនេះត្រូវបានរួមបញ្ចូលគ្នានៅក្នុងផ្ទាំងចម្លាក់ដ៏រស់រវើក បង្កើតបានជាចម្លាក់លៀនដែលមានតម្លៃសិល្បៈខ្ពស់ ដែលរួមចំណែកបង្កើតនូវលក្ខណៈពិសេសដាច់ដោយឡែកនៃស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទ Xam។
តភ្ជាប់ពីអគារខាងមុខ គឺជាអគារកណ្តាល និងទីសក្ការៈធំ ដែលមាន ៣ ល្វែង ជាមួយនឹងរចនាសម្ព័ន្ធគ្រឿងបង្គុំដំបូលបែបប្រពៃណី។
នៅទីនេះ ផ្ទាំងចម្លាក់លៀនយ៉ាងជ្រៅជាច្រើនត្រូវបានឆ្លាក់ជារាងដូចជាពពករសាត់ និងផ្កាស្លឹកច្នៃប្រឌិត ដែលបង្ហាញពីលក្ខណៈពិសេសនៃសិល្បៈសតវត្សទី ១៧។
ក្រៅពីស្ថាបត្យកម្ម និងសិល្បៈចម្លាក់ ប្រាសាទ Xam ក៏បានរក្សាទុកនូវវត្ថុបុរាណមានតម្លៃជាច្រើនទៀត ដូចជា បល្ល័ង្កគោរពបូជា តុគ្រឿងសក្ការៈ សន្លឹកទ្វារឆ្លាក់ក្បាច់ រូបសំណាកលោក Tran Minh Cong និងជួងសំរឹទ្ធ។
វត្ថុបុរាណទាំងនេះមិនត្រឹមតែបម្រើដល់សកម្មភាពគោរពបូជាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងផ្តល់ឯកសារសម្រាប់ការងារស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រ សិល្បៈស្ថាបត្យកម្ម និងជំនឿប្រពៃណីទៀតផង។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងស្ថាបត្យកម្មបុរាណ សិល្បៈចម្លាក់ និងប្រព័ន្ធវត្ថុបុរាណ បានរួមចំណែកបង្កើតនូវតម្លៃដ៏វិសេសវិសាលរបស់ប្រាសាទ Xam នៅក្នុងលំហបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌នៃតំបន់ដីសណ្តភាគខាងជើង។
ពិធីបុណ្យប្រាសាទ Xam ថែរក្សាអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌សហគមន៍
មិនត្រឹមតែជាសំណង់ស្ថាបត្យកម្មដែលមានតម្លៃប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប្រាសាទ Xam ក៏ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងជីវភាពវប្បធម៌ និងជំនឿរបស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់ផងដែរ។
ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ពិធីបុណ្យប្រាសាទ Xam ត្រូវបានរៀបចំឡើងចាប់ពីថ្ងៃទី ១៧ ដល់ថ្ងៃទី ១៩ ខែ ៨ តាមចន្ទគតិ ដោយទាក់ទាញប្រជាពលរដ្ឋ និងភ្ញៀវទេសចរយ៉ាងច្រើនកុះករមកអុជធូប រំលឹកគុណមេទ័ព Tran Lam និងចូលរួមក្នុងសកម្មភាពវប្បធម៌ប្រពៃណីនានា។
ផ្នែកពិធីសាសនាត្រូវបានរៀបចំឡើងយ៉ាងឱឡារិកជាមួយនឹងកិច្ចពិធីនានា ដូចជា ពិធីដង្ហែគ្រែស្នែង ការអុជធូប ពិធីបួងសួង និងពិធីសែនចងមេត្រីភាពរបស់ភូមិ Lac Dao ភូមិ Giang Ta និងភូមិ Van Cu។
ពិធីសាសនាទាំងនេះបង្ហាញពីទឹកចិត្តគោរព និងការដឹងគុណចំពោះលោកមេទ័ពដែលត្រូវបានគោរពបូជា ព្រមទាំងរួមចំណែកថែរក្សាទំនៀមទម្លាប់ និងប្រពៃណីដែលបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយសហគមន៍ឆ្លងកាត់ច្រើនជំនាន់មកហើយ។
បន្ទាប់ពីផ្នែកពិធីសាសនា គឺជាសកម្មភាពល្បែងកម្សាន្តដ៏អ៊ូអរ ដែលបង្កប់នូវលក្ខណៈជីវភាពវប្បធម៌ប្រជាប្រិយយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។
ល្បែងកម្សាន្ត និងសកម្មភាពប្រពៃណីជាច្រើនត្រូវបានរៀបចំឡើង ដូចជា ការវាយស្គរបុណ្យ របាំម៉ុងសាយ និងនាគ ល្ខោនអាយ៉ងទឹក ការជល់មាន់ ការចំបាប់ ការចាប់ទា និងការប្រណាំងទូក។
សកម្មភាពទាំងនេះបានបង្កើតបរិយាកាសសប្បាយរីករាយ ទាក់ទាញប្រជាពលរដ្ឋឱ្យចូលរួម ព្រមទាំងពង្រីកឱកាសនៃការផ្លាស់ប្តូរ និងការផ្សារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងសហគមន៍នានាទាំងក្នុង និងក្រៅមូលដ្ឋាន។
លក្ខណៈពិសេសមួយទៀតនៃពិធីបុណ្យនេះ គឺកម្មវិធីសម្តែងសិល្បៈប្រពៃណី។
បទចម្រៀង Cheo, Hat Van, Hat Cau Van និង Ca Tru ត្រូវបានសម្តែងដោយក្រុមសិល្បៈអាជីព រួមជាមួយក្រុមសិល្បៈមហាជនទាំងក្នុង និងក្រៅខេត្ត ដែលបង្កើតបានជាបរិយាកាសជីវភាពវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែប។
អ្វីដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់នោះគឺ ប្រជាពលរដ្ឋនៅសង្កាត់ Hong Quang រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន នៅតែរក្សាបាននូវបទចម្រៀងចំនួន ១០ បទ និងចម្រៀងបុរាណ Ca Tru ចំនួន ១០ បទ រួមជាមួយនឹងបទភ្លេងប្រពៃណី និងរបាំប្រជាប្រិយដ៏ពិសេសជាច្រើនទៀត។
នេះគឺជាប្រភពបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដែលមានតម្លៃ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីជីវភាពផ្លូវចិត្ត សមត្ថភាពច្នៃប្រឌិតសិល្បៈ និងដំណើរការនៃការផ្ទេរបន្តវប្បធម៌របស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។
ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ពិធីបុណ្យប្រាសាទ Xam ក៏ត្រូវបានបន្ថែមនូវសកម្មភាពផ្លាស់ប្តូរ និងការប្រកួតកីឡា ដូចជា ការទាញព្រ័ត្រ បាល់ទាត់ អុកចិន និងរបាំប្រជាប្រិយផងដែរ។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងពិធីសាសនាប្រពៃណី ជាមួយនឹងសកម្មភាពវប្បធម៌ និងកីឡា បានរួមចំណែកឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការនៃការរស់នៅ និងការទទួលបាននូវតម្លៃវប្បធម៌របស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងភ្ញៀវទេសចរ។
តាមរយៈពិធីបុណ្យនេះ រឿងរ៉ាវប្រវត្តិសាស្ត្រដែលផ្សារភ្ជាប់ជាមួយមេទ័ព Tran Lam ពិធីសាសនាខាងជំនឿ និងទម្រង់សិល្បៈប្រជាប្រិយនានា បន្តត្រូវបានសម្តែងឡើងវិញ អនុវត្ត និងបង្រៀនបន្ត។
នេះក៏ជាឱកាសសម្រាប់មនុស្សគ្រប់ជំនាន់នៅក្នុងសហគមន៍ ចូលរួមថែរក្សាអត្តសញ្ញាណមូលដ្ឋាន អប់រំប្រពៃណីស្នេហាជាតិ និងគុណធម៌ «ផឹកទឹកនឹកដល់ប្រភព» ផងដែរ។
ការអភិរក្ស និងលើកកម្ពស់តម្លៃបូជនីយដ្ឋាន
ជាមួយនឹងតម្លៃដ៏លេចធ្លោផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រ ស្ថាបត្យកម្ម សិល្បៈ និងវប្បធម៌ជំនឿ ប្រាសាទ Xam ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាបូជនីយដ្ឋានជាតិពិសេស។
ការទទួលស្គាល់នេះបានរួមចំណែកបញ្ជាក់ពីទីតាំងរបស់ប្រាសាទនៅក្នុងប្រព័ន្ធបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ជាតិ ព្រមទាំងដាក់ចេញនូវតម្រូវការក្នុងការការពារ គ្រប់គ្រង និងលើកកម្ពស់តម្លៃនៃបូជនីយដ្ឋាននេះផងដែរ។
នាពេលខាងមុខ អាជ្ញាធរ និងប្រជាពលរដ្ឋក្នុងមូលដ្ឋាននឹងបន្តអនុវត្តការងារគ្រប់គ្រង និងការពារប្រាសាទ Xam ស្របតាមបទប្បញ្ញត្តិនៃច្បាប់ស្តីពីបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ និងបទប្បញ្ញត្តិស្តីពីវិមជ្ឈការនៃការគ្រប់គ្រងបូជនីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌នៅក្នុងខេត្ត។
ចំពោះសកម្មភាពជួសជុល និងកែលម្អ តម្រូវការដ៏សំខាន់គឺត្រូវគោរពតាមបទប្បញ្ញត្តិច្បាប់ ធានាការថែរក្សាធាតុដើមដែលបង្កើតបានជាបូជនីយដ្ឋាន និងជៀសវាងការធ្វើឱ្យប្រែប្រួល ឬបាត់បង់តម្លៃប្រវត្តិសាស្ត្រ ស្ថាបត្យកម្ម និងសិល្បៈដែលមានស្រាប់។
ទន្ទឹមនឹងនោះ មូលដ្ឋានយកចិត្តទុកដាក់លើការកសាង និងធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវបទបញ្ជាផ្ទៃក្នុង និងលក្ខន្តិកៈស្តីពីការការពារ និងលើកកម្ពស់តម្លៃបូជនីយដ្ឋាន ព្រមទាំងបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលដល់ប្រជាពលរដ្ឋ និងភ្ញៀវទេសចរក្នុងការមកទស្សនា អុជធូប សិក្សា និងស្រាវជ្រាវ។
ការអភិរក្សបូជនីយដ្ឋានក៏ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការរក្សាជីវភាពវប្បធម៌ប្រពៃណី ជាពិសេសគឺពិធីបុណ្យ និងទម្រង់សិល្បៈប្រជាប្រិយនានា ដែលសហគមន៍បានអនុវត្តឆ្លងកាត់ច្រើនជំនាន់មកហើយ។
ជាមួយនឹងជម្រៅប្រវត្តិសាស្ត្រ ស្ថាបត្យកម្មដ៏វិសេសវិសាល និងប្រព័ន្ធបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែប ប្រាសាទ Xam មិនត្រឹមតែជាទីតាំងស្មារតីដែលធ្លាប់ស្គាល់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាកន្លែងរក្សាទុកនូវការចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអត្តសញ្ញាណនៃទឹកដីខេត្ត Ninh Binh ទៀតផង។
ការអភិរក្ស និងលើកកម្ពស់តម្លៃរបស់ប្រាសាទ បានរួមចំណែកបង្កើតគោលដៅស្វែងយល់អំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌បន្ថែមទៀតសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋ និងភ្ញៀវទេសចរ ព្រមទាំងអប់រំប្រពៃណីស្នេហាជាតិ ស្មារតីសាមគ្គីភាព និងដាស់តឿនមោទនភាព ព្រមទាំងស្មារតីថែរក្សាបេតិកភណ្ឌនៅក្នុងសហគមន៍៕
ប្រាសាទចាមមានអាយុជាងមួយពាន់ឆ្នាំដែលតុបតែងដោយថ្ម និងសេរ៉ាមិច អ្នករាល់គ្នាដែលមក Nha Trang ត្រូវទៅទស្សនា យុគសម័យ - ប្រាសាទ Ponagar សាងសង់ឡើងដោយឥដ្ឋ និងតុបតែងដោយសិល្បៈដោយថ្ម និងសេរ៉ាមិច ប៉ម Ponagar មានស្ថាបត្យកម្មប្លែក និងជាគោលដៅទេសចរណ៍ដែលមិនអាចរំលងបាននៅពេលមកដល់ Nha Trang (Khanh Hoa)។ |
ប្រាសាទវៀតណាមជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ក្នុងចំណោមប្រាសាទស្អាតបំផុតក្នុងពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ យុគសម័យ - ជាមួយនឹងការរចនាវត្ត និងទេសភាពធម្មជាតិដ៏ស្រស់បំព្រង វត្ត Buu Long Ancestral Zen Monastery បានឈានដល់កំពូលវត្តដ៏ស្រស់ស្អាតបំផុតនៅលើពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ ២០១៩។ |

មតិពីមិត្តអ្នកអាន