កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិដើម្បីនាំយកយុទ្ធជនពលីត្រឡប់មកវិញ

កងកម្លាំងសមត្ថកិច្ចនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ទទួលស្វាគមន៍ក្រុម K70, K71, K72, K73 ចេញដំណើរទៅស្វែងរកផ្នូរសពយុទ្ធជនពលី នៅច្រកទ្វារព្រំដែនអន្តរជាតិ Xa Mat ខេត្ត Tay Ninh។

បច្ចុប្បន្ន ទូទាំងប្រទេសនៅសល់អដ្ឋិធាតុយុទ្ធជនពលីប្រមាណ ១៧៥.០០០ នាក់ដែលមិនទាន់រកឃើញ និងផ្នូរសពយុទ្ធជនពលីជិត ៣០០.០០០ ផ្នូរដែលមិនទាន់កំណត់បានព័ត៌មានអត្តសញ្ញាណ។ នៅពីក្រោយតួលេខទាំងនោះ គឺជាក្រុមគ្រួសាររាប់រយពាន់គ្រួសារដែលបានរង់ចាំអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ ដើម្បីដឹងពីទីកន្លែងដែលសាច់ញាតិរបស់ខ្លួនសម្រាកស្ងប់កាយ។

អាស្រ័យហេតុនេះ ការស្វែងរក ប្រមូលផ្តុំ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណអដ្ឋិធាតុយុទ្ធជនពលី មិនត្រឹមតែជាភារកិច្ចជំនាញប៉ុណ្ណោះទេ។ នោះថែមទាំងជាការបន្តវេននូវគុណធម៌ «ផឹកទឹកនឹកដល់ប្រភព» ជាការទទួលខុសត្រូវរបស់ជំនាន់បច្ចុប្បន្នចំពោះអ្នកដែលបានពលីជីវិតដើម្បីឯករាជ្យភាព និងសេរីភាពនៃមាតុភូមិ។

នៅក្នុងភារកិច្ចនោះ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិកាន់តែដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នាពេលកន្លងមក មានការលេចចេញនូវព័ត៌មានដែលលើកឡើងថា កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិក្នុងការស្វែងរក ប្រមូលផ្តុំ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណអដ្ឋិធាតុយុទ្ធជនពលី «គ្មានប្រសិទ្ធភាព» «មានលក្ខណៈតែរូបភាព» ហើយថែមទាំងភ្ជាប់សកម្មភាពនេះទៅនឹងបំណងផ្សេងៗក្រៅពីគោលបំណងមនុស្សធម៌។

បន្ទាប់ពីការចង្អុលបង្ហាញរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី ស្តីពីការពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិក្នុងការផ្តល់ ផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មាន ឯកសារដែលបានលុបចោលការសម្ងាត់ វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ និងទិន្នន័យសង្គ្រាម ការចែករំលែកបទពិសោធន៍ ការលើកកម្ពស់សមត្ថភាពបច្ចេកទេស និងបច្ចេកវិទ្យាកោសល្យវិច័យ ADN បម្រើការស្វែងរក ប្រមូលផ្តុំ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណអដ្ឋិធាតុយុទ្ធជនពលី មតិមួយចំនួនបានបន្តការប៉ាន់ស្មានមិនសមហេតុផល អំពីគោលបំណងនៃការផ្ទេរប្រគល់បច្ចេកវិទ្យាកោសល្យវិច័យ ADN, ADN បរិស្ថាន និងការចែករំលែកឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ។

មានមតិខ្លះថែមទាំងយល់ឃើញថា ការយកសំណាកជីវសាស្ត្រ ADN របស់សាច់ញាតិយុទ្ធជនពលី ដើម្បីកសាងមូលដ្ឋានទិន្នន័យជាតិ គឺជា «ការរំលោភលើសិទ្ធិឯកជនភាព» ជំនួសឱ្យការទទួលស្គាល់ថា នេះគឺជាវិធីសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្របម្រើដល់ការផ្ទៀងផ្ទាត់ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណ។

ព័ត៌មានបែបនោះ ចាំបាច់ត្រូវមើលឃើញដោយផ្អែកលើលទ្ធផលជាក់ស្តែងនៃដំណើរការស្វែងរក ប្រមូលផ្តុំ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ដែលត្រូវបានដាក់ឱ្យអនុវត្តអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំកន្លងមកនេះ។

ពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការមនុស្សធម៌ ឆ្ពោះទៅកាន់ធនធានស្វែងរកយុទ្ធជនពលី

ភស្តុតាងជាក់ស្តែងមួយក្នុងចំណោមភស្តុតាងនានា គឺកិច្ចសហប្រតិបត្តិការមនុស្សធម៌រវាងវៀតណាម និងសហរដ្ឋអាមេរិក។

កាលពីថ្ងៃទី ២៣ ខែកញ្ញា ក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃការចូលរួមសម័យពិភាក្សាទូទៅជាន់ខ្ពស់នៃមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលើកទី ៨១ ក្នុងឱកាសជួបជាមួយក្រុមប្រឹក្សាធុរកិច្ចសហរដ្ឋអាមេរិក-អាស៊ាន (USABC) សហគ្រាសអាមេរិក និងស្តាប់របាយការណ៍ស្តីពីគំនិតផ្តួចផ្តើមស្វែងរកជនជាតិវៀតណាមបាត់ខ្លួនក្នុងសង្គ្រាម (VWAI) អគ្គលេខាបក្ស និងជាប្រធានរដ្ឋ To Lam បានអះអាងថា កិច្ចសហប្រតិបត្តិការដោះស្រាយផលវិបាកនៃសង្គ្រាម មិនត្រឹមតែជាវិស័យសហប្រតិបត្តិការជាក់ស្តែងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជានិមិត្តរូបនៃទឹកចិត្តមនុស្សធម៌ ការអធ្យាស្រ័យ ការប្តេជ្ញាចិត្តរួមគ្នាប៉ះប៉ូវព្យាបាលរបួសប្រវត្តិសាស្ត្រ កសាងទំនុកចិត្ត និងឆ្ពោះទៅកាន់អនាគត។

អនុវត្តតាមមាត្រា 8b នៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៧៣ វៀតណាមបានសហការជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងការស្វែងរកយោធិនអាមេរិកបាត់ខ្លួនក្នុងសង្គ្រាម (MIA)។ មកទល់ពេលនេះ អដ្ឋិធាតុយោធិនប្រមាណ ៧៤០ ត្រូវបានប្រគល់ជូន និងកំណត់អត្តសញ្ញាណរួចរាល់។

ដំណើរការនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមនីតិវិធីយ៉ាងម៉ត់ចត់ ដោយមានការចូលរួមពីកងកម្លាំងនៃប្រទេសទាំងពីរក្នុងការអង្កេត ធ្វើកំណាយ អ្នកជំនាញកោសល្យវិច័យរួមគ្នាធ្វើការពិនិត្យវិភាគ ព្រមទាំងពិធីប្រគល់ និងទទួលត្រូវបានរៀបចំឡើងជាសាធារណៈ ដោយមានសាក្សីជាតំណាងការទូត ការពារជាតិ និងអតីតយុទ្ធជន។

ទីភ្នាក់ងាររុករកអ្នកទោសសង្គ្រាម និងយោធិនបាត់ខ្លួននៃក្រសួងការពារជាតិអាមេរិក (DPAA) បានកោតសរសើរម្តងហើយម្តងទៀតចំពោះកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរបស់រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមនៅក្នុងសកម្មភាពនេះ។

ក្នុងដំណើរទស្សនកិច្ចនៅប្រទេសវៀតណាមកាលពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសង្គ្រាមអាមេរិក Pete Hegseth បានថ្លែងអំណរគុណចំពោះវៀតណាមសម្រាប់ការគាំទ្រក្នុងសកម្មភាព MIA ព្រមទាំងចាត់ទុកការដោះស្រាយផលវិបាកនៃសង្គ្រាមថាជាអាទិភាពមួយក្នុងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការការពារជាតិទ្វេភាគី។

ក្នុងទិសដៅផ្ទុយមកវិញ សហរដ្ឋអាមេរិកបានគាំទ្រជាបណ្តើរៗដល់វៀតណាមក្នុងការស្វែងរក ប្រមូលផ្តុំ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណអដ្ឋិធាតុយុទ្ធជនពលី។

គំនិតផ្តួចផ្តើមស្វែងរកជនជាតិវៀតណាមបាត់ខ្លួនក្នុងសង្គ្រាម បានកៀរគរធនធាន ឧបករណ៍ បច្ចេកវិទ្យា និងជំនាញបច្ចេកទេសពីសហគមន៍ធុរកិច្ចអាមេរិក។ មជ្ឈមណ្ឌលវៀតណាម និងប័ណ្ណសារដ្ឋានវៀតណាម Sam Johnson នៃសាកលវិទ្យាល័យ Texas Tech បានចូលរួមស្រាវជ្រាវ និងវិភាគឯកសារបម្រើការស្វែងរក។ បច្ចេកវិទ្យាកំណត់លំដាប់ហ្សែនជំនាន់ថ្មី (NGS) ក៏ត្រូវបានស្នើឱ្យយកមកអនុវត្ត សំដៅលើកកម្ពស់លទ្ធភាពកំណត់អត្តសញ្ញាណផងដែរ។

លទ្ធផលទាំងនោះបានបង្ហាញឱ្យឃើញថា ការដែលវៀតណាមជួយគាំទ្រការស្វែងរកយោធិនអាមេរិកបាត់ខ្លួនក្នុងសង្គ្រាម និងការដែលសហរដ្ឋអាមេរិកជួយគាំទ្រវៀតណាមស្វែងរកយុទ្ធជនពលី មិនមែនជាដំណើរការពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នានោះឡើយ។

ចេញពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការមនុស្សធម៌ ទំនុកចិត្តត្រូវបានកសាងឡើង បើកបន្ថែមបណ្តាញទទួលបានឯកសារ ឧបករណ៍ បច្ចេកវិទ្យា និងជំនាញបច្ចេកទេស ដែលអាចបម្រើដោយផ្ទាល់ដល់ដំណើរការស្វែងរកជនជាតិវៀតណាមដែលនៅបាត់ខ្លួនក្រោយសង្គ្រាម។

នោះក៏ជាឥរិយាបថប្រព្រឹត្តរបស់ប្រជាជាតិមួយដែលធ្លាប់ឆ្លងកាត់ការបាត់បង់ជាច្រើន យល់ច្បាស់ពីការឈឺចាប់របស់ក្រុមគ្រួសារទាំងឡាយដែលមានសាច់ញាតិមិនបានវិលត្រឡប់មកវិញ។

នាំយកយុទ្ធជនពលីកាន់តែច្រើនបន្ថែមទៀតត្រឡប់មកវិញពីប្រទេសជាមិត្ត

កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិក្នុងការស្វែងរក និងប្រមូលផ្តុំអដ្ឋិធាតុយុទ្ធជនពលី ក៏ត្រូវបានដាក់ឱ្យអនុវត្តប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពជាមួយប្រទេសឡាវ និងកម្ពុជាផងដែរ។

បច្ចុប្បន្ន មានក្រុមស្វែងរកចំនួន ៨ ក្រុមបំពេញភារកិច្ចនៅប្រទេសឡាវ និង ១១ ក្រុមនៅប្រទេសកម្ពុជា។

នៅក្នុងសម័យប្រជុំលើកទី ២៥ នៃគណៈកម្មាធិការជំនាញពិសេសនៃរដ្ឋាភិបាលប្រទេសទាំងពីរ វៀតណាម-កម្ពុជា កាលពីខែសីហា ឆ្នាំ ២០២៦ ភាគីទាំងពីរបានឯកភាពបន្តសម្របសម្រួលស្វែងរក ប្រមូលផ្តុំ និងធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍អដ្ឋិធាតុយុទ្ធជនពលី «រហូតដល់លែងមានព័ត៌មានអំពីទីកន្លែងបញ្ចុះសព»។

គិតត្រឹមថ្ងៃទី ២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២៦ ក្នុងចំណោមអដ្ឋិធាតុសរុបចំនួន ២.៨៥០ ដែលត្រូវបានប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងយុទ្ធនាការ ៥០០ ថ្ងៃយប់ មានអដ្ឋិធាតុចំនួន ១៧៤ ត្រូវបានរកឃើញនៅប្រទេសឡាវ និង ៨៦១ អដ្ឋិធាតុនៅប្រទេសកម្ពុជា។

ដូចនេះ ជាងមួយភាគបីនៃចំនួនអដ្ឋិធាតុដែលត្រូវបានប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងយុទ្ធនាការនេះ គឺបានមកពីភូមិសាស្ត្រនៃប្រទេសជាមិត្តទាំងពីរ។

លទ្ធផលទាំងនេះបានបង្ហាញឱ្យឃើញថា ការសម្របសម្រួលអន្តរជាតិមានអត្ថន័យដោយផ្ទាល់ចំពោះលទ្ធភាពនៃការចូលទៅកាន់ភូមិសាស្ត្រ ការទាញយកព័ត៌មាន និងការចាត់តាំងការស្វែងរក ព្រមទាំងឆ្លុះបញ្ចាំងពីមនោសញ្ចេតនាដ៏ស្មោះស្ម័គ្ររវាងប្រជាជនវៀតណាម ឡាវ និងកម្ពុជា។

ក្នុងបរិបទដែលនៅមានយុទ្ធជនពលីរាប់រយពាន់នាក់មិនទាន់រកឃើញ ឬមិនទាន់កំណត់បានអត្តសញ្ញាណ រាល់ប្រភពឯកសារ បច្ចេកវិទ្យា ឬការសម្របសម្រួលណាក៏ដោយដែលអាចជួយបង្រួមគម្លាតព័ត៌មាន សុទ្ធតែមានអត្ថន័យដ៏ជ្រាលជ្រៅចំពោះក្រុមគ្រួសារយុទ្ធជនពលី។

ដូចដែលអគ្គលេខាបក្ស និងជាប្រធានរដ្ឋ To Lam បានសង្កត់ធ្ងន់ថា៖ «រាល់អដ្ឋិធាតុដែលត្រូវបានរកឃើញ រាល់អត្តសញ្ញាណដែលត្រូវបានកំណត់ មិនត្រឹមតែជាការវិលត្រឡប់របស់កូនម្នាក់មកកាន់ស្រុកកំណើតប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាការលួងលោមចិត្តចំពោះក្រុមគ្រួសារទាំងឡាយដែលបានទ្រាំទ្រការឈឺចាប់ និងសេចក្តីទន្ទឹងរង់ចាំឆ្លងកាត់ជាច្រើនជំនាន់មកហើយ»។

នៅក្នុងអត្ថបទ «ប្រទេសវៀតណាមតែមួយ ប្រជាជាតិវៀតណាមតែមួយ» ក្នុងឱកាសរំលឹកខួប ៥០ ឆ្នាំនៃទិវារំដោះភាគខាងត្បូង និងបង្រួបបង្រួមជាតិ អគ្គលេខាបក្ស និងជាប្រធានរដ្ឋ To Lam ក៏បានលើកឡើងនូវសារថា៖ «យើងមិនអាចសរសេរប្រវត្តិសាស្ត្រឡើងវិញបានទេ ប៉ុន្តែយើងអាចរៀបចំផែនការអនាគតឡើងវិញបាន។ អតីតកាល គឺដើម្បីចងចាំ ដើម្បីដឹងគុណ និងដើម្បីដកស្រង់មេរៀន។ អនាគត គឺដើម្បីរួមគ្នាកសាង បង្កើតថ្មី និងអភិវឌ្ឍ។ នោះគឺជាពាក្យសន្យាកិត្តិយសរបស់ជំនាន់បច្ចុប្បន្នចំពោះអ្នកដែលបានពលីជីវិត ជាបំណងប្រាថ្នារួមរបស់ប្រជាជាតិមួយដែលធ្លាប់ឆ្លងកាត់ការឈឺចាប់ជាច្រើន ប៉ុន្តែមិនដែលចុះចាញ់ឡើយ»។

អាស្រ័យហេតុនេះ ការស្វែងរក ប្រមូលផ្តុំ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណអដ្ឋិធាតុយុទ្ធជនពលី គឺជាដំណើរដ៏វែងឆ្ងាយមួយ ដែលទាមទារឱ្យមានការសម្របសម្រួលពីកងកម្លាំងជាច្រើន ប្រភពទិន្នន័យជាច្រើន និងរួមទាំងសមិទ្ធផលវិទ្យាសាស្ត្រ-បច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗផងដែរ។

បក្ស និងរដ្ឋកំណត់បន្តអនុវត្តគោលនយោបាយ «តបស្នងសងគុណ» ដោយចាត់ទុកការនាំយកយុទ្ធជនពលីត្រឡប់មកកាន់ស្រុកកំណើត និងក្រុមគ្រួសារ គឺជាការទទួលខុសត្រូវចំពោះជំនាន់ដែលបានពលីជីវិតដើម្បីប្រទេសជាតិ។

ក្នុងដំណើរនោះ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិត្រូវបានដាក់ឱ្យអនុវត្តផ្អែកលើគោលការណ៍មនុស្សធម៌ ការគោរពអធិបតេយ្យភាព សមភាព និងផ្តល់ផលប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមក ព្រមពេលជាមួយគ្នានោះ បើកបន្ថែមលទ្ធភាពទទួលបានឯកសារ ព័ត៌មាន បច្ចេកវិទ្យា និងបទពិសោធន៍បម្រើដល់ការស្វែងរក។

នៅពេលដែលនៅតែមានក្រុមគ្រួសាររង់ចាំព័ត៌មានអំពីសាច់ញាតិ តម្លៃចុងក្រោយនៃការស្វែងរកនីមួយៗ មិនស្ថិតនៅលើពាក្យសម្តីជជែកវែកញែកនោះឡើយ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើអដ្ឋិធាតុនីមួយៗដែលត្រូវបានប្រមូលផ្តុំ អត្តសញ្ញាណនីមួយៗដែលត្រូវបានកំណត់ត្រឡប់មកវិញ និងកូនម្នាក់ៗដែលបានវិលត្រឡប់មកកាន់ស្រុកកំណើតវិញ បន្ទាប់ពីការបែកបាក់អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍៕

អាជ្ញាធរមូលដ្ឋានកំពុង​ប្រគល់អដ្ឋិធាតុយុទ្ធជនពលី ដើម្បីបម្រើការធ្វើកោសល្យវិច័យ ADN យុគសម័យ - មូលដ្ឋានជាច្រើនកំពុងពន្លឿនការបញ្ចប់ការគាស់កកាយ ប្រមូល និងប្រគល់គំរូអដ្ឋិធាតុយុទ្ធជនពលី ដើម្បីបម្រើការធ្វើកោសល្យវិច័យ ADN។ ការអនុវត្តឱ្យបានឆាប់មុនរដូវវស្សា ជួយកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់នៃអាកាសធាតុ ព្រមទាំងបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលដើម្បីឱ្យគំរូនានាត្រូវបាននាំយកទៅធ្វើកោសល្យវិច័យយ៉ាងឆាប់រហ័ស បម្រើការកំណត់អត្តសញ្ញាណយុទ្ធជនពលី។

ក្រុម K72 និង K76 ធ្វើអដ្ឋិកម្មករប្រមូលអដ្ឋិធាតុយុទ្ធជនពលីចំនួន ៤៦ លើភូមិសាស្ត្រខេត្ត Binh Phuoc ចាស់ និងប្រទេសកម្ពុជា យុគសម័យ - គិតមកទល់ពេលនេះ ក្រុម K72 និង K76 បញ្ជាការដ្ឋានយោធាទីក្រុង Dong Nai បានស្វែងរក និងធ្វើអដ្ឋិកម្មករប្រមូលអដ្ឋិធាតុយុទ្ធជនពលីចំនួន ៤៦ លើភូមិសាស្ត្រខេត្ត Binh Phuoc ចាស់ និងនៅលើទឹកដីមិត្តកម្ពុជា។ ការងារអង្កេត ផ្ទៀងផ្ទាត់ និងស្វែងរកនៅតែបន្តត្រូវបានអនុវត្ត។

សុវណ្ណា